Ochtendsessies

 


 

Afval uit de auto, in de bak

'Een bord met spiedende ogen leverde maar liefst 65 procent minder zwerfafval op.'

Wat beweegt mensen om zich op een bepaalde manier te gedragen? En bijvoorbeeld een blikje of andere verpakkingen uit de auto te gooien? De ‘Doe Mee Aanpak’ laat zien welke interventies leiden tot minder zwerfafval.

Rick Lindeman van het Behavioural Insights Team van het Ministerie van IenM keek in deze sessie naar wat mensen beweegt om bepaald gedrag te vertonen en hoe je dat gedrag kunt sturen. 

‘Doe Mee Aanpak’
Hij legde uit dat het menselijk gedrag wordt bepaald door motieven, sociale omgeving, bekwaamheid en belemmeringen. Lindeman gaf advies hoe je die gedragskennis toepast in de praktijk. Met zijn team ontwikkelde hij hiervoor de ‘Doe Mee Aanpak’. Zo bleek uit de praktijkcasus over zwerfafval in het verkeer dat zwerfafval langs de weg afneemt door de toepassing van onbewuste gedagsbeïnvloedingstechnieken. Maurizio Dessenes afgestudeerd op afvalgedrag bij automobilisten aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij deelde met de zaal welke interventies hiervoor goed werken.

Veelbelovende interventies
Voor elke locatie bedachten Dessenes en medestudenten een specifiek verkeersbord om automobilisten te bewegen hun afval bij zich te houden. Bij Asten plaatsten ze bijvoorbeeld een bord met spiedende ogen. Dat leverde maar liefst een daling op van 65 procent zwerfafval. Verder onderzochten ze een bord met een kind dat zegt ‘Ik heb geleerd dat afval in de prullenbak hoort’. Deze boodschap spreekt het verantwoordelijkheidsgevoel van de volwassene aan. Andere borden kozen weer een andere invalshoek, zoals een boodschap van de gemeente: ‘Bedankt voor het schoonhouden van de berm’. Dit moest autoriteit uitstralen. Spandoeken met ‘Hier worden bloemrijke bermen aangeplant’ doen dan weer een beroep op het positieve ‘natuurgevoel’ van de weggebruiker. De conclusies uit het onderzoek bieden veel nieuwe inzichten en aanknopingspunten voor vervolgonderzoek.   

Bekijk presentaties >


 

Schonere centrumgebieden

‘Gezamenlijk gebruik leidt tot toegevoegde waarde voor iedereen.’

De rol van schoon in centrumgebieden? Zie de interessante case van gemeente Arnhem. Nog de ‘Beste Binnenstad’ in 2007, daarna weggezakt en nu van plan met een brede aanpak weer top 10 te worden.

De ondernemers in de binnenstad hebben zich verenigd in het Platform Binnenstadmanagement. Dit platform heeft de samenwerking met de gemeente gezocht om dit doel te bereiken
(in top 10).

Alle facetten meenemen
Arnhem werkt samen met het Platform Binnenstadmanagement Arnhem (PBA). Sander Wind van PBA sprak over het gezamenlijke ondernemingsplan en de uitvoeringsagenda. In plaats van alleen naar consumentenacties, city-dressing en evenementen kijkt het plan naar ‘alle facetten’ die de binnenstad maken, waar schoon een belangrijk onderdeel van is. Door nadrukkelijk dit onderwerp mee te nemen in de totaalaanpak, wordt ingespeeld op de beleving van de bezoekers.

Werkgroep Schone stad
In een werkgroep Schone stad zitten ondernemers, bewoners, regiegroep PBA en de gemeente Arnhem. Samen pakken ze de toekomstige schoonmaak van de binnenstad op alle fronten aan. Maandelijks komt de werkgroep 1,5 uur bij elkaar. Die gezamenlijke betrokkenheid lijkt een sleutelfactor en zorgt ervoor dat gemeente en ondernemers een stapje extra zetten: de ondernemers houden een schone stoep beter in de gaten, de gemeente doet wat meer aan kauwgom op straat.

Het Afval Collectief
Ook Eric Duffhuis van Stad & Co benadrukt het belang van samenwerking. Onder de noemer Het Afval Collectief heeft zijn organisatie in Eindhoven met een aantal partners een (ondergronds) containersysteem ontwikkeld voor meerdere partijen. Duffhuis: “Gezamenlijk gebruik leidt onder meer tot minder transportbewegingen en meer sturing op verschillende afvalstromen. Dat leidt tot toegevoegde waarde voor iedereen.” Hij somt de partijen op: “Voor de vastgoedeigenaar in goed verhuurbare panden. Voor de ondernemers in een goede samenwerking. Voor de gemeente in een schone en veilige stad en voor de bewoners in een leefbare omgeving.” 

 Bekijk presentaties >


 

De Zwerfafvalvergoeding

'Veel gemeenten geven aan dat hun aanpak is verbeterd dankzij de Zwerfafvalvergoeding.'


Bijna alle gemeenten zetten de Zwerfafvalvergoeding van het Afvalfonds Verpakkingen in om hun zwerfafvalaanpak te verbeteren. Die extra inspanningen leiden tot veel positieve gedragseffecten en schonere straten. Hoe werkt het nu precies?

Richtsje Anema, programmamanager gemeenten bij NederlandSchoon, vertelde de zaal meer over de achtergrond. De Zwerfafvalvergoeding komt voort uit de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022. De regeling is bedoeld om gemeenten te ondersteunen bij de optimalisering van hun zwerfafvalaanpak.

€ 20 miljoen voor extra maatregelen
Jaarlijks gaat het om een totaalbedrag van € 20 miljoen voor extra maatregelen. Per inwoner is er een gelijk bedrag voor alle gemeenten: € 1,18 per inwoner in 2016. Een aanvraag van een gemeente wordt door NederlandSchoon en Nedvang beoordeeld. De twee belangrijkste componenten zijn dat de activiteiten hebben bijgedragen aan minder zwerfafval of bewustwording. En dat activiteiten en uitgaven financieel zijn onderbouwd. Anema meldde verder dat uit een recente enquête blijkt dat veel gemeenten aangeven dat hun aanpak is verbeterd dankzij de Zwerfafvalvergoeding. Ook geeft driekwart van hen aan dat ze vaker meedoen aan bestaande opschoonacties, zoals de Landelijke Opschoondag en Nieuwjaarsvegen. 

Afvalbakken adopteren en hotspots aanpakken
Drie gemeenten vertelden de zaal over de manier waarop ze de Zwerfafvalvergoeding hadden ingezet. Rheden zette budget in om inwoners te stimuleren om een afvalbak in hun buurt te adopteren die anders weg zou worden gehaald. Gemeente Nijmegen gebruikte de vergoeding om via gedragsbeïnvloeding een aanpak op te zetten voor 23 zwerfafval-hotspots. Voor het project werden onder meer afvalcoaches ingezet. Leusden vertelde over de ondersteuning voor Stichting de Groene Belevenis die met het geld allerlei duurzame initiatieven van het inwonerscollectief Opgeruimd Leusden faciliteert.

Bekijk presentaties > 


 

Handhaving en naleving

‘Dichter bij de mensen staan en een helpende hand bieden, levert meer op dan boetes geven.’

Succesvolle handhaving tegen zwerfafval staat niet op zich, maar is onderdeel van een bredere communicatieaanpak. Via de Routeplanner Handhaving (Gemeente Schoon) tonen onderzoeker Menno Jacobs en gemeente Rotterdam hoe handhavers gedrag positief kunnen beïnvloeden.

Menno Jacobs van onderzoeksbureau E:M+MA liet aan de hand van de routeplanner zien wat je als gemeente kunt doen om meer te sturen op naleving. Belangrijke pijlers hierbij: de samenwerking met de verschillende interne en externe afdelingen, participatie, een grondige doelgroepenanalyse en programmatisch handhaven. Dit zijn allemaal onderdelen van de weg naar een schone stad.

Methode Programmatisch handhaven
Jan van der Laan, manager cluster Stadsbeheer, sprak over de methode van programmatisch handhaven bij gemeente Rotterdam. Bij deze methode werken alle betrokkenen samen en komen ze zo onder meer tot prioriteiten die per gebied of per wijk anders kunnen zijn. Doordat de handhavers buitenruimte veel in contact komen met bewoners kunnen zij op subtiele wijze sturen op naleving van de regels. Het bonnenboekje hebben zij in hun achterzak, maar zij kiezen er vaak voor om dit niet te doen. Zij worden hier ook op getraind. Of het nu gaat om de naleving van de 25 meter regel of bij controle van bedrijfsafval. Van der Laan geeft aan dat je het grootste effect krijgt door goed te luisteren. Op die manier kun je als handhaver het beste inschatten wat er nodig is om langdurige gedragsverandering en dus naleving te bewerkstelligen.

Pop-upacties en zichtbaar rondlopen
Wijkbeheerder en -conciërge Joop den Boer vertelde de zaal over zijn praktijkervaringen in de stad. “Dichter bij de mensen staan en een helpende hand bieden levert meer op dan boetes geven.” Hij doet dat met zijn collega’s steekproefsgewijs op onder meer drukke pleinen, markten en winkelcentra. Hier staan zij klaar staan om vragen van bewoners te beantwoorden én op te lossen. Deze pop-upacties maken handhavers direct en makkelijk benaderbaar. “Zo hebben we ook de aandacht om te horen wat mensen op hun hart hebben.” Wijkconciërges zijn dagelijks in hun wijk aanwezig en kennen de bewoners. Dat maakt praten en reageren op een situatie een stuk makkelijker. Joop breidt zich uit als een olievlek, want hij laat aan zijn collega's zien hoe hij werkt. In de wijk Delfshaven zullen binnenkort 20 wijkconciërges werkzaam zijn. Omdat ze weten wat speelt kunnen zij ook helpen de bureaucratische barrières weg te nemen waar bewoners soms tegen aan lopen. 

Bekijk presentaties >

 

 

 

 

 

 

 

 

Meld u aan voor het digitaal magazine

Altijd op de hoogte van het laatste zwerfafvalnieuws.