Sessies

Gedurende de dag werden er verschillende sessies aangeboden. 

Sessies in ronde 1

  1. Gemeente aan het woord: Datagestuurd Reinigen,door de gemeente Rotterdam
  2. Gemeente aan het woord: Experimenteren met de overdracht van onderhoudswerkzaamheden zwerfafval en groen: Maatwerk naar wijk, door gemeente Leeuwarden
  3. Talkshow: Schoon is de norm
  4. Sturen op beleving: Nieuwe kansen voor meer tevreden inwoners
  5. Vraag maar raak: Hoe zet jij de zwerfafvalvergoeding in voor jouw gemeente?

Sessies in ronde 2

  1. Gemeente aan het woord: Keischoon033 - Amersfoort pakt sman met de stad zwerfafval aan, door gemeente Amersfoort
  2. Gemeente aan het woord: Statiegeldbekers op festivals, door gemeente Amsterdam en Green Events
  3. Talkshow: Gemeente aan de slag met zwerafval
  4. Het rendement van Schone Rivierennetwerken
  5. Monitoring van zwerafval en beleidsontwikkeling

Sessies in ronde 3

  1. Gemeente aan het woord: Plastic is geen zwerfafval, maar grondstof
  2. Gemeente aan het woord: Bestuurlijk bewegen
  3. Talkshow: Nederland Schoon in gesprek met het bedrijfsleven
  4. De schoon-basis op orde, welke maatregelen pas jij toe?
  5. Vraag maar raak: Hoe zet jij de zwerfafvalvergoeding in voor jouw gemeente? 

 

Sessie 1
Gemeente aan het woord: Datagestuurd Reinigen door de gemeente Rotterdam

 

Als het op schoonmaken aankomt, wordt er in Rotterdam al zo’n 1,5 jaar gestuurd op data. Rotterdam werkt niet meer op routine, maar maakt schoon als het moet. De bezuiniging in 2013, waarbij 30% personeel wegviel, was de start voor een omslagpunt om een professioneel schoonmaakbedrijf te worden. 

“We draaien eigenlijk nog steeds op een prototype en we zijn continu aan het doorontwikkelen”

Datagestuurd Reinigen wordt door de gemeente Rotterdam vooral als tool gebruikt om het bestuur te laten zien dat ze een schone stad is.

"Flexibiliteit in de planning loont"

Na een schouw in de gemeente kan blijken dat een werkgebied, waar acht man voor is ingepland, lang zo vuil niet is: er is maar de helft aan reinigers nodig voor het werkgebied. Dan wordt er geschoven met de overige reinigers naar een ander werkgebied. Door te schouwen stuur je continu bij op je planning. Die flexibiliteit zorgt ervoor dat je heel effectief reinigt.

“We streven naar een schoon-niveau van 4*, door heel de stad Rotterdam” 

De gemeente Rotterdam is 'slimmer schoon'. Maar hoe doen ze dat dan? Volgens de gemeente doen ze dit door:data te verzamelen, door te sturen op de verzamelde data en door een filter te zetten op de betreffende data (zoals filteren op vervuiling, registeren van inzet mensen en middelen en oppervlaktegegevens per m2).

Volgens de gemeente Rotterdam is het grote geheim om een stad slim schoon te houden als volgt:

  • Vervang je statische planning voor een dynamische planning
  • Zet in op basis van werkkaarten
  • Schouw continu om de planning voor de dag erna te kunnen maken
  • Registreer de dagelijkse inzet

Een mooi bijkomend voordeel is niet alleen dat de stad zichtbaar egaler schoon wordt. Het maakt ook een betere financiële verantwoording naar de directie en het bestuur mogelijk.

*Rotterdam werkt nog niet met de CROW normering maar met een cijfer van 1 (zeer vies) tot 5 (zeer schoon). Het huidige niveau is 3,8. Dit is een seizoensgebonden niveau. In de winter is de score altijd hoger dan in de zomer.

Bekijk hier de presentatie

Sessie 2:
Gemeente aan het woord: Experimenteren met de overdracht van onderhoudswerkzaamheden zwerfafval en groen: Maatwerk naar wijk, door gemeente Leeuwarden

Hilde van der Iest en Bram Bleeker zijn collega’s bij de gemeente Leeuwarden. Zij is adviseur en projectleider Wijkzaken en hij stadsdeelbeheerder Buitendienst. Samen boeken ze lovende resultaten met hun zwerfafvalaanpak die verder gaat dan zwerfafval alleen.

"De kracht van samen is ons thema"

Bram Bleeker vertelt: “Leeuwarden heeft 108.000 inwoners en is een arme stad. Dat zorgt voor uitdagingen. De kracht van samen is ons thema. Er is veel ruimte voor bewonersinitiatieven voor onderhoud en openbare ruimte. We betrekken bewoners en zijn als ambtenaren zichtbaar in de wijk. Er is nauw contact. Dát is de basis voor inmiddels 15 projecten in verschillende wijken”. Het succes van de samenwerking met Hilde zit er volgens Bram in dat zij zich goed weet te bewegen in de politieke arena. Zij bewaakt de budgetten en de plannen en hij heeft de functie van drijfveer, weet mensen te enthousiasmeren, is het gezicht in de wijken.

"Het duurt altijd even om per wijk de balans te vinden"

De verschillende projecten worden gedragen door diverse organisaties en personen, van dagbesteding tot dak- en thuislozenopvang, van sociale werkplaats tot graffitikunstenaar. Er zijn inmiddels 225 deelnemers, waarbinnen zeker 25 kartrekkers. Ieder project heeft een eigen signatuur. Bijvoorbeeld zakgeldprojecten voor kinderen van 12 tot 18 jaar.

Het zorgen voor een zwerfafvalvrije omgeving wordt vaak gecombineerd met groenbeheer. En ieder project heeft een belangrijk sociaal aspect: het is nuttig wat de deelnemers doen, er is structuur en een doel, het is fijn om bezig te zijn en de kers op de taart is soms een vergoeding. Het advies van Bram Bleeker is: “Het duurt altijd even om per wijk de balans te vinden. En dan loopt het lekker. Hoef je je er nauwelijks mee te bemoeien vanuit de gemeente. Maar je moet wel eerst goed doorzetten met z'n allen”.

Bekijk hier de presentatie

 
Sessie 3:
Talkshow: Schoon is de norm 

Onderwerpen zoals EPR, oftwel extended producer responsibility, Plastic Soup, samenwerking en het aantrekkelijk maken van afval scheiden kwamen tijdens deze talkshow onder leiding van tafelhost Kim Coppes onder andere aan bod. Een talkshow waarin de tafelgasten Olaf Prinsen (NVRD), Wytske van der Mei (ministerie IenM) en Helene van Zutphen (NederlandSchoon) elkaar de ruimte gaven om hun visie te geven op gebied van zwerfafval en schoon.

"We moeten alles doen"

Plastic soup, single use plastic, Extended Produces Responsibility zijn allemaal thema's die, ook op Europees niveau, hoog op de agenda staan. Een goede ontwikkeling. Maar zijn de de kleinere opruimacties van bijvoorbeeld Stan en Cato binnen een gemeente misschien niet belangrijker? Dit zijn namelijk acties die direct zichtbaar het verschil maken! De tafelgasten zijn het ermee eens het thema zwerfafval eigenlijk op alle niveau's belangrijk is. Olaf Prinsen (NVRD) vindt zelfs dat we álles aan moeten pakken: op politiek niveau, via de kinderen op scholen, via ondernemers die zelf alles opruimen of misschien wel via invoeren van statiegeld.

"Afval scheiden moet weer aantrekkelijk gemaakt worden"

Op de vraag wat gemeenten nog meer kunnen doen op het gebied van bewustwording rondom Plastic Soup, antwoordt Wytske van der Mei dat gemeenten zich bijvoorbeeld nog meer kunnen richten op de bewustwording van het scheiden van afval. Het scheiden van afval moet weer aantrekkelijk gemaakt worden. Wanneer een deelnemer uit de zaal antwoord dat het voor scholen dan ook mogelijk gemaakt moet worden om het door scholieren gescheiden afval dan ook gescheiden te laten afvoeren (het afval van scholen valt nu namelijk nog onder bedrijfsafval) erkent Wytske van der Mei dat dit een probleem is en dat ze aan het bekijken zijn of dit veranderd kan worden. De zaal is er mee eens dat er voor scholen en andere organisties met maatschappelijk nut een uitzondering gemaakt moet worden en/of dat de wet- en regelgeving aangepast moet worden. Wytske geeft wel aan dat het aanpassen van wet- en regelgeving een zeer lang traject is en dat het waarschijnlijk niet op korte termijn veranderd kan worden.

"Daar ligt een kans"

Waar willen de tafelgasten hun aandacht in de toekomst op vestigen? Olaf Prinsen geeft aan dat hij het goed vindt dat we ons nu zorgen maken om de Plastic Soup. Dat zorgt voor een beweging. Wytske van der Mei wil graag de aandacht vestigen op het schoner houden van ons rivieren. Helene van Zutphen geeft aan het mooi te vinden als vooral het bedrijfsleven en gemeenten elkaar meer gaan opzoeken en meer kunnen gaan samenwerken om Nederland schoner te maken. Dáár ligt een kans.

Bekijk hier de presentatie

Sessie 4:
Sturen op beleving: Nieuwe kansen voor meer tevreden inwoners

Naar aanleiding van het het onderzoek “Sturen op beleving” geven de sprekers Kees Keizer en Peter van Welsem concrete tips en adviezen aan gemeenten over hoe je beleving kunt inzetten bij de besturing van zwerfafval beheer.

"Laat als gemeente zien dat je schoon belangrijk vindt: communicatie, participatie en educatie"

Naast de objectieve schoonheid van de openbare ruimte (hoeveel zwerfafval ligt er?) verdient het aanbeveling om als beheerder ook de door burgers beleefde schoonheid mee te nemen bij de aanpak van zwerfafval. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je voor een bepaald gebied inzet op specifieke communicatie om de schoon-beleving te verbeteren in plaats van dat je het nog schoner gaat proberen te maken/houden. Daartoe is het wel van belang dat je de schoon-beleving op de goede manier meet. Meetmethode en manieren om de beleving te beïnvloeden zijn volop in ontwikkeling. In het betreffende Toepassingstraject van Rijkswaterstaat krijgt men deze kennis aangereikt en gaat men er mee aan de slag.

“Man-made” heeft meer impact dan “nature-made”

Op de vraag ‘Wat maakt meer ontevreden: onkruid of troep?’ antwoordden 66 deelnemers met ‘troep’ en slechts 10 deelnemers met ‘onkruid. Een belangrijke conclusie die hieruit voortvloeit is dat “Man-made” (zwerfafval) meer impact heeft dan “nature-made” (onkruid).

"Zwerfafval dat meer gezien wordt, heeft meer impact op de beleving van bewoners"

Er werd in de deelsessie een beeld getoond van een grasveld bezaaid met lege bierblikjes. Aan de deelnemers werd gevraagd welke associaties dit beeld bij hen oproept. Hangjongeren, zwervers, alcoholisten was een vaak gegeven antwoord. Eén ding staat als een paal boven water: zwerfafval roept associaties op. Tip: Geef prioriteit aan zwerfafval met de meest negatieve associaties.

Bekijk hier de presentatie

 
Sessie 5:
Vraag maar raak: hoe zet jij de zwerfafvalvergoeding in voor jouw gemeente?

Gemeenten die extra inzetten op de aanpak van zwerfafval kunnen aanspraak maken op de zogenaamde Zwerfafvalvergoeding. Maar hoe gaat dit precies in zijn werk? Wat zijn de regels? Welke middelen kun je allemaal inzetten om het zwerfafval in jouw gemeente aan te pakken?

"Hoe groot is de taart"

Abel Wolterbeek van NederlandSchoon gaat van start en zet de regels rondom de zwerfafvalvergoeding op een rij. De aanvraag verloopt alsvolgt: Gemeenten dienen een aanvraag in die NederlandSchoon inhoudelijk beoordeelt; NedVang doet de financiële toets en het Afvalfonds keert het goedgekeurde bedrag uit.

De eerste vraag dient zich al snel aan: hoeveel zit er eigenlijk in de pot? Abel: ‘Er is jaarlijks ongeveer zo’n 20 miljoen beschikbaar en dat bedrag kan uitsluitend door gemeenten worden ingezet voor extra maatregelen tegen zwerfafval. Goed te weten dat het niet gaat om maatregelen die vallen onder het reguliere zwerfafvalbeleid, maar uitsluitend voor dat stapje extra.’ Bijvoorbeeld Schoon Belonen, lesmateriaal, maar ook maatregelen op het gebied van handhaving of inzet van afvalbakken.

"Alles wordt ingezet"

Zijn er nog gemeenten die er geen gebruik van maken en kan je voor nog 2018 indienen? En hoe zit het met 2019? Abel: ‘Het klopt dat er nog wat in de pot zit en deze surplusgelden, die niet zijn aangevraagd, worden in ieder geval besteed aan het doel waarvoor het is geallokeerd: zwerfafvalaanpak. George van der Hansz van NedVang vult aan: “Wat we zien is dat de zwerfafvalvergoeding heel breed wordt ingezet. Vaak vinden gemeenten de weg naar de Zwerfafvalvergoeding.” Thijs Verheugen, oprichter Clean PicNic geeft aan dat het geld binnen de gemeenten soms nog onaangetast is omdat het binnen de gemeente niet altijd breed bekend is dat het geld is toegekend.’

Voor het jaar 2018 geldt dat de aanvraag nog openstaat, maar 2019 is nog niet opengesteld. NedVang zal hierover openheid verschaffen zodra overeenstemming is bereikt over de raamovereenkomst. Ondertussen kunnen gemeenten gewoon doorgaan met plannen maken want zodra de datum wordt opengesteld, kan de aanvraag worden behandeld en zal het bedrag op voorhand worden uitgekeerd. Aanvragen die buiten de termijn zijn ingediend, worden dan –mits goedgekeurd- achteraf uitgekeerd.

"De goede wil is er maar het is soms even zoeken naar de juiste oplossing"

Rob Peeters van Stadswerk072 (Gemeente Alkmaar) werkt samen met NederlandSchoon en wil niet het wiel opnieuw hoeven uit te vinden. ‘In Alkmaar brengen we de basis op orde en kiezen voor nieuwe afvalbakken die de omgeving iets meer cachet geven: semi-ingetogen, stijlvolle duobakken met een lokale touch en heldere communicatie. Zo worden de bakken meer zichtbaar. Ook zetten we in op de fastfoodaanpak en werken samen met de ketens want die beseffen dat hun reputatie op het spel staat. Ondernemers nemen vaker hun verantwoordelijkheid en zorgen ervoor dat de parkeerplaatsen aantrekkelijker worden ingericht zodat consumenten sneller gebruik maken van de afvalvoorzieningen op de parkeerplaats. De goede wil is er vaak wel, maar soms is het zoeken naar de juiste oplossing.’

Gemeente Emmen is ook zojuist gestart en zet in een brede aanpak waaronder Schoon Belonen. Geertje Blauwbroek tipt: ‘Het is heel waardevol als een persoon zich echt vastbijt in het zwerfafval thema.’

Het is vaak een kwestie van meerdere wegen en een samenspel tussen verschillende aanpakken die zorgen voor verandering. Je ziet steeds meer bewustwording op dit vlak! Een mooie ontwikkeling.

Bekijk hier de presentatie

Sessie 6:
Gemeente aan het woord: Keischoon033 - Amersfoort pakt samen met de stad zwerfafval aan, door gemeente Amersfoort

De gemeente Amersfoort en Matchpoint werken onder de vlag van Keischoon033 samen om scholen, bedrijven en maatschappelijke organisaties aan elkaar te verbinden en samen te zorgen voor een schoon Amersfoort.

“Krijg de behoefte van je stakeholders helder en sluit aan bij bestaande netwerken. Dan krijg je mensen mee”

In Amersfoort loopt het programma Keischoon033. Dit is een langjarig bewustwordingsprogramma rondom het onderwerp schoon. Hieronder vallen kort en langlopende projecten, van opruimactie tot onderzoek, binnen de gebieden Educatie, Stad en Beheer. De projecten binnen het project worden geïnitieerd en aangejaagd door Matchpoint, een lokale stichting die als intermediair fungeert tussen bedrijven die meer willen met MVO en lokale organisaties. Dit zorgt voor een andere invalshoek en werkwijze dan wanneer het project vanuit de gemeente georganiseerd wordt.

Elementen uit een succesvolle schoonaanpak die goed werkt voor één gebied, in dit geval het stationsgebied rond de Koppelpoort, kun je in aangepaste vorm ook toepassen voor een ander gebied. Bijvoorbeeld bedrijventerreinen.

“De klas uit en oefenen in de praktijk. Handhaven op zwerfafval zit nu structureel in het curriculum”

Samenwerking met scholen en opleidingen levert mooie dingen op. Het stationsgebied rond de Koppelpoort is tegenwoordig een opleidingsgebied waar leerlingen van de School voor Veiligheid (MBO) onder leiding van een BOA les krijgen over handhaven op zwerfafval als kleine criminaliteit.

Ook met het Technasium ’t Hooghe Landt is goed contact. Daar bedenken leerlingen slimme, praktische oplossingen voor zwerfafval.

“Samenwerking rond zwerfafval rust op goodwill, daar stuur je geen raadsbrieven over”

Samenwerking rondom zwerfafval leunt vooral op goodwill. Een te planmatige aanpak werkt niet, je moet vooral veel positieve projecten laten zien. Dat zorgt dat men vanuit de eigen expertises aanhaakt. Wat hierbij helpt is aansluiten bij grotere zwerfafvalinitiatieven als de World Cleanup Day en de Landelijke Opschoondag.

Bekijk hier de presentatie


Sessie 7:
Gemeente aan het woord: Statiegeldbekers op festivals, door gemeente Amsterdam en Green Events

Festivals en events afvalvrij, hoe doe je dat? Aan de hand van voorbeelden, cases, facts en resultaten uit de praktijk geeft Green Events antwoord op deze vraag.

"Er komt nu écht iets in beweging"

Door alle (inter)nationale veranderingen op het gebied van plastic-beleid in 2018, komt er volgens Green Events nu écht iets in beweging. Dit is te merken aan onder andere onderstaande ontwikkelingen:

  • 2015 > Ontstaan Green Deal “Afvalvrije festivals”
  • Februari 2018 > Lancering nieuw Amsterdams evenementenbeleid
  • Oktober 2018 > Europees Parlement stemt voor verbod plastic wegwerpproducten
  • Oktober 2018 > Lancering Plastic Promise op ADE
  • Oktober 2018 > Lancering “Toolkit Afvalvrije Festivals”
    De toolkit is gratis te downloaden

"De hardcup wordt pas duurzaam als deze 12x wordt gebruikt"

De hardcup (circulaire drinkbeker) is pas duurzaam als deze minimaal 12x wordt ingezet. In de ideale wereld wordt één beker 12 tot 30 keer per jaar gebruikt. Op sommige evenementen en festivals kun je het dus al binnen een jaar duurzaam hebben. Voor andere festivals en events betekent dit dat ze niet zouden moeten concurreren op duurzaamheid, maar zouden moeten samenwerken.

"Er is veel behoefte aan een landelijk kennisplatform als het gaat om verduurzaming van festivals en evenementen"

Hoe kun je alle gemeenten faciliteren bij de keuze voor duurzaamheid tijdens festivals en events? Tips en ideeën:

  • Er is al heel veel kennis beschikbaar. Download bijvoorbeeld de Toolkit Afvalvrije Festivals
  • Er is volgens spreker Lyke veel behoefte aan een landelijk kennisplatform. (Goed nieuws: hier worden al de eerste gesprekken over gevoerd.)
  • Duurzame festival-aanpak

Festival glazen zijn populair om mee naar huis te nemen. Maar liefst 65% (!) van de hardcups die werden gebruikt op de Holy Ground Camping (met gelijknamig logo) van Mysteryland zijn meegenomen door festivalgangers.

Bekijk hier de presentatie

Sessie 8:
Talkhow: Gemeenten aan de slag met zwerfafval

Een zeer interessante talkshow waarin niet alleen de tafelgasten van waarde waren. Het publiek bracht namelijk ook een waardevolle bijdrage aan het gesprek. Iedere gemeente, en haar zwerfafvalprobleem is uniek, maar de rode draad werd al snel duidelijk: zorg ervoor dat je boodschap écht overkomt op de burgers.

"Communiceer slim met je burgers"

Gedragspycholoog Lotte Spijkerman is sceptisch over het ‘nut’ van folders en websites. Ze is van mening dat je op een slimme manier moet communiceren. Bijvoorbeeld door een strategische plek als een bushokje te gebruiken voor posters. Of een guerrilla actie op straat, denk aan sampling of educatie. Je kan van alles doen en optuigen wat wél effect heeft.“Gemeenten gaan er te gemakkelijk van uit dat men de website wel bekijkt, om het ‘probleem’ op te lossen. Maar, voor veel mensen is er geen ‘probleem’. Daardoor ontbreekt er ook motivatie om die website te bezoeken. Informatievoorziening is belangrijk, maar het is geen interventie in gedragsbeïnvloeding", aldus Lotte.

"Scholieren zijn simpelweg te lui"

Er kan op een relatief makkelijke manier, veel winst behaald worden als het om afvalbakken gaat. Zo blijkt dat de vulopening op snoeproutes in de richting van de scholier moet staan vertelt ‘afvalbakken goeroe’ Jos Baan van NederlandSchoon: “Scholieren zijn simpelweg te lui om ook maar een kwart te draaien om iets in de afvalbak te gooien”. Daar is wethouder van de gemeente Heerenveen Jaap van Veen het mee eens want, wat je niet ziet kan je wel zichtbaar maken. In Heerenveen hebben ze zelfs het bijplaatsingsprobleem op ludieke wijze aangepakt:“Het brengstation was omgeven door heggen, die hebben we weggehaald én we hebben verklikkers op de lantaarnpalen gezet. Hierdoor ontstaat er meer sociale controle, je staat vol in de schijnwerpers als je een vuilniszak naast de container plaatst. Het resultaat? Minder bijplaatsingen.”

“Beschouw ons niet als rationele wezens, dat kunnen we wel als eindconclusie stellen.”

Maar wat werkt er nu wel en wat werkt niet als het gaat om het vorkomen van zwerfafval binnen een gemeente?

  • Herhalen! Ga er niet van uit dat je na één keer iets doen, het meteen 3 jaar lang werkt
  • Communiceren op websites als interventie werkt niet
  • Vergroot de kans van slagen door de burger niet als rationeel wezen te zien

 
Sessie 9:
Het rendement van Schone Rivierennetwerken

Sessie 9

Jaarlijks 300 rivier-traces die worden opgeschoond; een groeiend aantal vrijwilligers van 5000 mensen en daarmee dus ook steeds meer verhalenvertellers. Dat zorgt weer voor een groeiend bewustzijn waardoor ook de agenda’s van de bestuurders inmiddels zijn bereikt. Dit is kort gezegd het rendement van Schone Rivierennetwerken.

IVN, gemeenten, Rijkwaterstaat en een groot aantal andere stakeholders zijn het Schone Rivierennetwerk gestart met De Schone Maas als hét voorbeeld. Inmiddels zijn acht netwerken langs de grote rivieren actief en het resultaat mag er zijn. Marjan Poortinga, projectleider zwerfafvalophaalregeling en Joost Barendrecht projectleider Schone Maas bij IVN Brabant delen de aanpak en laten de deelnemers zelf de puzzelstukjes leggen

"Niemand is eindverantwoordelijk, maar iedereen heeft er last van"

RWS, provincies, gemeenten, waterschappen, jachthavens, recreanten en agrariërs: ze hebben allemaal een stukje van de zorg voor de rivieromgeving. Dat maakt het niet makkelijk. Joost Barendrecht: “Als ieder z’n rol pakt, kunnen we samen impact maken’. Naast het De Schone Maas zijn er ook andere netwerken ontstaan zoals bijvoorbeeld de Lekjutters, Schoon Zeeland, Schone Rivieren. IVN coördineert en faciliteert de opschoonacties. RWS zorgt voor de Zwerf Ophaal Regeling en faciliteert met GEOweb waar je precies kunt zien waar wordt opgeschoond. Marjan Poortinga: ‘Lokaal daar gebeurt het alleemaal. Maar wij maken het zichtbaar.‘

"Een beweging waar niemand meer omheen kan"

Joost: ‘Je moet inspelen in op wat er al gebeurt en iedere partner kan zo z’n eigen rol pakken. De netwerken werken samen op het gebied van communicatie hebben één trekker per netwerk. En er is bestuurlijk commitment en –niet onbelangrijk- er is perspectief op een oplossing want door de groei wordt het een beweging waar niemand meer omheen kan.

"Plastic Soup? Die start bij je thuis"

RWS richt zich op de bronaanpak. Feitelijk begint de Plastic Soup bij je thuis. In de rivieren zoals de Maas, de Waal en de Lek is het de laatste plek om het afval eruit te halen voordat het in de zee komt. Meer dan 50% van de Plastic Soup komt uit de rivieren. Maar ook langs de rivieren is van alles aan de hand. Doel: minder Plastic Soup maar ook schone oevers. RWS is gestart met Rivierenafvalonderzoek op 126 trajecten. Dit minutieus onderzoeken op afval levert de komende jaren meer inzichten op. Zo was het opvallend dat piepschuim op nummer twee stond van het meest aangetroffen soort afval. Maar let op: het gaat niet alleen om de zichtbare zaken, maar juist ook om de niet zichtbare microplastics. Kortom, nog genoeg te doen voor een schone en plasticvrije Nederlandse Delta. Marjan Poortinga: ‘RWS is al trots en willen graag nog meer deelnemers enthousiast maken, want alleen als ieder een stukje van de puzzel legt, komen we verder.’

Bekijk hier de presentatie

Sessie 10:
Monitoring van zwerfafval en beleidsontwikkeling 

Tijdens de deelsessie van Cees Riksen (RWS) en Geert Warringa (CE Delft) stond monitoring centraal. In deze sessie was aandacht voor de potentiele effecten van zwerfafval. Hoe meet je die? En wat kun je ermee?

"Waar liggen de kansen?"

Cees Riksen en Geert Warringa werken aan een ontwerp van indicatoren die de hoeveelheid zwerfafval en de maatschappelijke effecten ervan in kaart brengen. Dit moet leiden tot een vernieuwde monitor die onderscheid maakt tussen de effecten op leefbaarheid, gezondheid van mens en dier, verlies aan grondstoffen (circulaire economie) en maatschappelijke kosten. Er werd gepeild of gemeenten wat dit betreft kansen zien. Bijvoorbeeld om schoonmaaklocaties nabij water te prioriteren of doelstellingen op specifiek type zwerfafval te formuleren of om informatie te verwerken in voorlichting.

"Maak het simpel!"

Vanuit de gemeente is er op de eerste plaats de behoefte dat het ‘simpel’ wordt gemaakt, er is behoefte aan kentallen. Men wil inzage in wat de effecten zijn op lokaal niveau. Want de Landelijke Monitoring lijkt toch vaak in veel opzichten niet aan te sluiten op wat er in de gemeenten wordt geconstateerd. De verschillen zijn groot, ook vanwege verschillende meetmethoden. Er lijkt niet veel animo te zijn voor landelijke doelstellingen. Dit hangt samen met hoe het gemeentebeleid wordt vormgegeven en welke budgetten er zijn.

"Er valt nog veel te winnen"

In ongeveer de helft van alle Nederlandse gemeenten wordt gemonitord. Het Gemeenteprogramma Zwerfafval van NederlandSchoon heeft monitoring ook als pijler geformuleerd en wil gemeenten begeleiden en ondersteunen, om zo de situatie in de eigen gemeente helder te krijgen.
Op het vlak van monitoring valt nog veel te winnen, zo bleek ook uit deze deelsessie.


Bekijk hier de presentatie


Sessie 11:
Gemeente aan het woord: Plastic is geen zwerfafval, maar grondstof


Hof van Plastic, is de naam die Gerard ter Hofte gaf aan zijn project. Of misschien moet we zeggen ‘beweging’. Want de van huis uit architect Ter Hofte heeft een passie ontwikkeld voor plastic. Gebruikt plastic wel te verstaan. Daar hebben we immers voldoende van. Hij wil laten zien dat plastic wat veelal eindigt als zwerfafval, een waardevolle grondstof is waarmee je heel veel moois kan maken. Daarmee won hij afgelopen jaar de Duurzaamheidsprijs in Hof van Twente.

"Plastic, daar hebben we genoeg van!"

Binnenkort opent Gerard het STORK paviljoen in Hengelo waar hij workshops geeft met de recylcle machine. De jeugd gooit van geraapt afval in de shredder en er rolt gesmolten vloeistof uit waar je bakjes mee kan vormen. Of bruikbare pennen bijvoorbeeld. Hij wil voornamelijk het gesprek aangaan en zo bewustwording creëren. Die tactiek introduceert hij ook in de zaal. Het begint met een ouderwets ja-nee spelletje: ‘Heb je nu plastic bij je?’. Je ziet mensen grabbelen in broekzakken en kijken naar de plastic bankpasjes en dan naar het ja-vak schuifelen. De laatste twijfelaars komen ook over de streep als hij ons attendeert op de knoopjes op een overhemd of de brillen’glazen’.

"Dat gaat de oven in, zonde"

We gaan weer zitten en Gerard schiet nog even wat feiten en cijfers op ons af. ‘De productie van plastic is vanaf de jaren 50 enorm toegenomen. Europa is relatief nog een kleine producent. De grootste producent is Azië. En 91% van al dat plastic in de wereld wordt niet gerecycled. Dat gaat de oven in, zonde’, zegt Gerard. Van de cijfers terug naar oplossingen: ‘Moet plastic niet gewoon zo duur worden, dat de maatschappij gedwongen wordt om heel creatief om te gaan met deze waardevolle grondstof?’. Om deze vraag kracht bij te zetten, deelt hij de 8 R’s: Reduce. Repair. Refurbish. Repurpose. Restore. Reuse. Reinvent en Recycle.

"Word jij ook plastic jutter?"

Het is niet de missie van Ter Hofte om plastic te verbannen, wel om te laten zien dat plastic geen afval is, maar een waardevolle grondstof waar je nog heel wat mee kan doen. Hij sluit af met een laatste gewetensvraag: ‘Word jij ook een plastic jutter?’. Missie geslaagd!

Bekijk hier de presentatie

Sessie 12:
Gemeente aan het woord: Bestuurlijk bewegen door de gemeente Valkenburg aan de Geul

Remy Meijers is behalve wethouder van de gemeente Valkenburg aan de Geul ook fervent hardloper. Zijn ergernis aan al het zwerfafval in de natuur zorgde ervoor dat hij af en toe wat opraapte. Uiteindelijk rende hij in zijn strakke pak gewapend met een vuilniszak en prikstok door de Zuid-Limburgse natuur. Ploggen heet dat, hardlopen en zwerfafval oprapen terwijl je rent. Van het een kwam het ander, Remy nodigde anderen uit om mee te doen en voor hij het wist stond er zelfs een TV-ploeg de ploggers filmen.

“Over vier jaar moet Valkenburg gewoon de schoonste gemeente van Nederland zijn.”

Wethouder Meijers begrijpt maar al te goed dat het een uitdaging kan zijn, het bestuur mee krijgen. Daarom deelt hij zijn 10 tips die je helpen om bestuurders te beïnvloeden. Deze 10 tips zijn als volgt:

1. Verken het speelveld
2. Agendasetting
3. Timing
4. Duidelijk & pragmatisch
5. Weet wie je bestuurder is
6. Creëer enthousiasme
7. Zorg voor ervaring met het dossier
8. Behoud commitment
9. Financiering
10. Betrek de media erbij

“Zoek je een wethouder die kan helpen om een bestuurder te overtuigen? Ik bied mezelf graag aan!”

Heb je hulp nodig om je bestuurders te overtuigen om binnen de gemeente capaciteit vrij te maken om extra aan de slag te gaan met zwerfafval? Wethouder Remy Meijers biedt meteen zijn hulop aan! En de wethouder heeft zelfs nog meer tips! Zoals,

  • Het schijnt te helpen als je een wethouder ertussen zet, op foto’s. Dus doe dat ook vooral!
  • Als je opschoonacties start, zorg dan altijd voor kinderen erbij. Dat werkt fantastisch!
  • Omarm het als iemand betrokken is bij zwerfafval
  • Is je budget beperkt? Probeer dan aan te haken bij de dichtstbijzijnde grote gemeente
  • Begin in januari al het college en de raad voor te koken, er moet immers budget vrijgemaakt worden. In maart en april worden besluiten genomen en vervolgens komt het in de kaderbrief. Dan hoef je ‘m alleen nog in te koppen in november!

Bekijk hier de presentatie


Sessie 13:
Talkshow: Nederlandschoon in gesprek met het bedrijfsleven

Inwoners, gemeenten, en natuurlijk ook het bedrijfsleven moeten vanuit een maatschappelijk belang nog meer met elkaar samenwerken voor een schone omgeving. Onder begeleiding van tafelhost Kim Coppes gingen Ahold, Coca-Cola, FEBO en NederlandSchoon met elkaar én met het publiek in gesprek om te kijken hoe deze samenwerking nóg beter kan.

"Oplossingen hebben tijd nodig"

Volgens Michael van Gerven en Robbert Dobbinga van Albert Heijn polariseert Nederland momenteel op veel vlakken en worden nuances vaak gemist. Het heeft tijd nodig om samen naar oplossingen voor zwerfafval te zoeken. En dat begint met de juiste mindset. Want 950 Albert Heijn filialen betekent dus ook 950 keer samenwerken met lokale gemeenten. Geen kleinigheid dus.

De gezamenlijke invloedssfeer is groot. Albert Heijn wil het gesprek tussen gemeenten en ondernemers stimuleren, bijvoorbeeld door de 25 meter regel onder de aandacht te brengen en afspraken te maken met lokale Albert Heijn filialen/gemeenten/ winkeliersverenigingen. Albert Heijn is ook een voorstander van lokale proeven met bijvoorbeeld handhaving.

"We hebben de wind in de rug"

Wat is er volgens Coca-cola nodig om zwerfafval op te lossen? Robert Seegers noemt onder andere:

  • Verduurzaming van verpakkingen en de keten (ingewikkeld proces)
  • Nauwere samenwerking met belanghebbende, lokale partijen cq. gemeenten
  • Educatie (jeugd) en communicatie met consumenten

We hebben de wind in de rug. Er is een nieuwe samenleving aan het ontstaan. Door het probleem en de oplossingen bekender te maken, komen we een stap verder. Coca-Cola is goed in het verleiden van consumenten. Dat moeten we dan ook inzetten om te communiceren over duurzaamheid. Voorbeeld door de nieuwe doppen met de Please Recycle boodschap of het belonen van goed gedrag.

Ferry Steven van FEBO probeert zoveel mogelijk klanten nadrukkelijk te bedanken/belonen als ze goed met hun afval omgaan. Om lokaal samen te kunnen werken voor een schone omgeving is het nodig dat alle niveaus van belanghebbende partijen worden samengebracht, met elkaar praten en van elkaar willen leren (ook binnen gemeenten) om meer maatwerk te faciliteren.

"Samen hebben we meer impact"

Helene van Zutphen van NederlandSchoon vertelt dat zij gaan voor een brede aanpak van zwerfafval en niet alleen voor een reductie van plastic flesjes. "Als we het echt belangrijk vinden dat Nederland schoner wordt dan zullen we dingen anders moeten gaan doen: zwerfafval meer prioriteit geven, effectiever reinigen en meer samenwerken door bijvoorbeeld ronde tafelsessies te organiseren met belanghebbenden". Samen hebben we meer impact, kunnen we meer voor elkaar krijgen, meer uitproberen en dus meer doen.

Sessie 14:
De schoonbasis op orde, welke maatregelen pas jij toe?

Op basis van live stemming op een aantal stellingen via menti.com, ontdekken we met Addie Weenk en Stefan van der Wal van Rijkswaterstaat wat het betekent om de schoon-basis van een gemeente op orde hebben. In deze sessie geven we antwoord op de vraag: Welke maatregelen worden al toegepast en wat betekent die basis precies als het gaat om zwerfafval?

"Er wordt door gemeenten breed ingezet wat betreft de basis op orde om bijplaatsingen te voorkomen"

Opvallend is de keuze voor een zeer brede aanpak als het gaat om het voorkomen van bijplaatsing bij containers. Duidelijke communicatie rondom containers, containers werken goed en zijn schoon, containers op tijd legen, bijplaatsingen snel weghalen en volmeldsysteem in de container behoren volgens het merendeel van de deelnemers allemaal bij de basis op orde.

"Kinderen zijn de toekomst. Zij kunnen via goede schoon-educatie het goede voorbeeld geven aan hun ouders. Kinderen onderwijzen hun ouders: je kunt niet vroeg genoeg beginnen met schoon-educatie"

Schooneducatie of een schoon-programma op scholen is volgens 24 van de 33 deelnemers onderdeel van de basis op orde. Sommige deelnemers plaatsen hier wel een kanttekening bij. Er zijn scholen die zo overspoeld worden met educatieve programma’s en aanbod, dat ze een dergelijk schoon-programma op een zijspoor zetten of zelfs weigeren. Ook zijn er nog veel scholen die onder andere wegens het gebrek aan tijd en middelen geen afval scheiden en dat is echt een gemiste kans. Hoe zorg je ervoor dat alle scholen actief meewerken aan de schoon-basis op orde? Hoe krijg je ze mee?

"Over 10 jaar is de bestrijding van zwerfafval gemeengoed geworden"

Als het gaat om de basis op orde bij participatie van ondernemers geeft ruim 50% van de deelnemers aan dat voorlichting & handhaving wat betreft de 25-meter regel in ieder geval tot de basis behoort. Addie Weenk geeft echter aan dat slechts 4% van de ondernemers weet wat de 25-meter regel betekent. Het is belangrijk om hier dus meer bekendheid aan te geven. Vanuit gemeenten, maar zeker ook vanuit NederlandSchoon.

Op de vraag wat er volgens de deelnemers over 10 jaar is veranderd aan de schoon-basis op orde, geeft het merendeel aan dat volgens hen data-gestuurd en belevings-gestuurd reinigen de toekomst wordt! Oorzaak daarvan zou de hogere digitalisering in de buitenruimte, internet of things, zijn.

Slechts 4% van de ondernemers weet wat de 25-meter regel inhoudt, terwijl deze maatregel door ruim 50% van de ondervraagden als de absolute basis wordt gezien bij de participatie van ondernemers.

Bekijk hier de presentatie


Sessie 15:
Vraag maar raak: Hoe zet jij de zwerfafvalvergoeding in voor jouw gemeente?

Gemeenten die extra inzetten op de aanpak van zwerfafval kunnen aanspraak maken op de zogenaamde Zwerfafvalvergoeding. Maar hoe gaat dit precies in zijn werk? Wat zijn de regels? Welke middelen kun je allemaal inzetten om het zwerfafval in jouw gemeente aan te pakken?
Het toewijzen van de Zwerfafvalvergoeding gaat aan de hand van een aantal strakke regels. Tijdens deze sessie wilden de deelnemers graag toelichting over wat een integrale aanpak is, wat verstaan wordt onder extra inzet en waar de grenzen liggen als het gaat om het financieren van onderhoud.

“Zandvoort krijgt € 18.000, daar kun je bijna niks van doen omdat je ook alle toeristen van Amsterdam krijgt.”

Sommige gemeenten zoals Zandvoort gebruiken het geld voor de Zwerfafvalvergoeding niet omdat het niet toereikend is om écht iets te doen aan de problematiek. Zij kampen bijvoorbeeld met zwerfafval van toeristen die overlopen uit Amsterdam. Ze wilden graag weten wat er dan gebeurt met dat budget. In de regel wordt geld dat niet wordt besteed aan zwerfafvalprojecten gealloceerd door de VNG, het Afvalfonds Verpakkingen en en Ministerie van IenM en geïnvesteerd in zwerfafvalaanpakken.

“Gemeenten kunnen zelf dingen aanpassen in de afvalstoffenheffing, maar dit moet ook landelijk worden opgepakt.”

Er bestaan veel vragen over de afvalstoffenheffing. Als er bijvoorbeeld een zwerfafvalevenement bij een school wordt georganiseerd wordt het afval gezien als bedrijfsafval. Hoe zit het dan met de inzameling? Er moet iets worden aangepast om de organisatoren bij zo’n evenement te vrijwaren van zo’n heffing. Er zijn goede voorbeelden waarbij gemeenten – bijvoorbeeld Soest - zelf iets aangepast hebben, bijvoorbeeld door kleinschalig in te zamelen in zulke situaties. Hiervoor hebben ze de hele procedure doorlopen en gekeken naar wat werkt. Bij de NVRD en Rijkswaterstaat is er kennis voorhanden met betrekking tot dit onderwerp.

Bekijk hier de presentatie

 

Meld u aan voor het digitaal magazine

Altijd op de hoogte van het laatste zwerfafvalnieuws.